VAV sistemleri tüm dünyada geleneksel sabit hacimli (CAV) sistemlere göre enerji tasarrufu sağladıkları için giderek daha fazla kullanılıyor. VAV sistemleri merkezi bir hava işleme ünitesi (klima santrali) ile birlikte çalışırken havası koşullandırılan ortamda ısı değiştirici ve sesli çalışan fanlara gerek kalmaz. VAV sistemi soğutma ihtiyacına göre besleme havasının miktarını, hassas hava akış hissedicileri ile kontrol eder ve değiştirir. Hava akışı ve dolayısıyla soğutma miktarı her ortam için ayrı kontrol edilebilir.
Değişken Hava Hacimli (Debili) (VAV- Variable Air Volume) hava çıkış üniteleri (terminal), basınçtan bağımsız olarak hava hacmini hassas olarak ölçer ve kontrol eder. Isı yüküne bağlı olarak hava hacmini kontrol eder.
Bu tip hava çıkış ünitelerine “VAV terminali”, “VAV Kutusu” ya da “VAV Ünitesi” denir.
VAV İstenen Teknik Özellikler
• Sistemin verimli çalışması için VAV kutusunda basınç kayıpları düşük olmalıdır.
• Odanın tavanına yerleştirileceği için, konfor koşulları bakımından ses seviyesinin olabildiğince düşük olması beklenir.
• Yer durumu ve yerleştirme kolaylığı için boyutları küçük olmalıdır.
• Damper kanatlarının şekli önemlidir. Oval biçimli damper kanatları doğrusal (lineer) kontrol karakteristiği için uygundur.
• Ek ısıtma bataryası seçenekli hava dağıtım kutusu (plenum).
VAV Ek Isıtma
VAV üniteleri odadaki asma tavana yerleştirilir ve bir kanalla ana besleme hava kanalına bağlanır.
Odadaki ısı yükündeki değişikliklere göre odaya beslenme havasının, odanın daha fazla soğumaması için ısıtılması gerekir. Bunun için VAV ünitelerine, isteğe bağlı olarak, bir veya daha fazla dairesel muf bağlantılı (spigot) çıkış ve elektrikli veya sıcak sulu ek ısıtma bataryaları olan hava dağıtım toplama kutusu fabrikada yerleştirilebilir.
Soğuk besleme havası bu kutunun içindeki elektrikli veya sıcak sulu yeniden ısıtma bataryasından geçirilerek ısıtılır. Yeniden ısıtma bataryası ayarlanabilir ve sıcaklık sensörlü bir termostat ile kontrol edilir.
Oda sıcaklığı ayar değerinin altına düşünce ısıtma bataryası devreye girer, besleme havasını ısıtır ve oda sıcaklığı ayar değerine yükselince devreden çıkar. VAV ünitesinden çıkan hava, üniteye esnek kanallarla bağlı bir veya daha fazla hava dağıtıcısından (diffuser) ortama beslenir.
VAV kontrolünde en düşük ve en yüksek hava hacmi ile, eğer varsa, ek ısıtma bataryasında ısıtılan havanın en düşük hacmi önceden fabrikada ayarlanır.
Odada bulunan kişi oda ısısını termostat vasıtasıyla ayarlar, ondan sonra VAV ünitesi, oda ısısını sabit tutmak için, belirlenmiş en düşük ve en yüksek hacim değerleri içinde kalarak, hava hacmini değiştirir. Eğer iç ve/veya dış ısı yükü yükselirse, besleme hava hacmi yükselir. Isı yükü düştüğü zaman, besleme hava hacmi azalır. Isı yükü, en düşük hava hacminde sağlanan oda sıcaklığının altına düşerse, VAV kontrolü ek ısıtma bataryasını devreye sokar ve besleme havasını ısıtarak oda sıcaklığını ayı düzeyde kalmasını sağlar.
Değişken hacimli bir sistemde hava çıkışı tam doğrusaldır. Odaya beslenen hava miktarı teorik olarak %0 ile 100 arasındadır. Ancak pratikte bu aralığının %40 ile 100 arasında olması beklenir.
VAV ünitesi seçilirken en düşük hava hacmi için iki ölçüt çok önemlidir; en düşük gerekli taze hava miktarı ve besleme dağıtıcısının yeterli hava dolaşımı yaratabileceği en düşük hava miktarı. Ayrıca besleme havasının yayıcılardan çıkış hızı da dikkate alınmalıdır. Odaya beslenen hava miktarı ve havanın çıkış hızı gerekenden çok düşük olursa odadaki hava dağılımı ve hareketi yeterli olmaz. Besleme havası dağıtıcıdan çıkınca oda içinde yayılamadan aşağıya doğru düşer ve odanın bu bölümünde hava hareketi olurken diğer bölgelerde hava durgun halde kalır. İstenilen konfor koşulları sağlanamaz.
Tersine odaya beslenen hava miktarının ve hızının yüksek olması odada insanların kullandıkları ortamlarda rahatsız eden hava akımlarına neden olur.
Isıl konfor, sadece değişken hava sıcaklığı sağlayabilen hava yayıcılarının seçimine bağlı değildir. Bunun yanı sıra hesaplanan iç ve dış ısı yükleri esas alınarak odaya beslenmesi gereken en yüksek hava hacmi de doğru olarak belirlenmelidir.
Son olarak iyi bir hava dağıtımı için VAV ünitesinin istenen gerekleri karşılayacak özelliklere ve kapasiteye sahip olması gerekir. Aynı zamanda hava dağıtıcıların tavandaki yerleşim planları da hava dağıtımını etkiler. Besleme havasının ve VAV ünitesinin özellikleri yeterli olsa da uygun yerleştirilmemiş hava dağıtıcılar yetersiz hava beslenmesine neden olur.
VAV sistemleri günümüzde birçok farklı bina tipinde kullanılmaktadır. Özellikle enerji verimliliğinin önemli olduğu modern yapılarda tercih edilir.
Başlıca kullanım alanları şunlardır:
Ofis binaları
Hastaneler
Alışveriş merkezleri
Oteller
Havalimanları
Üniversite kampüsleri
Endüstriyel tesisler
Bu yapılarda farklı odaların farklı sıcaklık ihtiyaçları olabilir. VAV sistemleri her alanın hava debisini ayrı ayrı kontrol ederek daha konforlu bir ortam oluşturur.
Bir VAV sistemi birçok farklı ekipmanın birlikte çalışması ile oluşturulur.
Başlıca bileşenler şunlardır:
VAV terminal kutuları
Damper motorları
Hava kanalları
Basınç sensörleri
Sıcaklık sensörleri
Oda termostatları
Bina otomasyon sistemi (BMS / BOS)
Bu ekipmanlar sayesinde sistem otomatik olarak kontrol edilir ve merkezi bir otomasyon sistemi üzerinden izlenebilir.
Enerji verimliliği modern bina tasarımının en önemli kriterlerinden biridir. VAV sistemleri değişken hava debisi prensibi sayesinde enerji tüketimini önemli ölçüde azaltabilir.
Örneğin bir binada tüm odaların aynı anda maksimum soğutma ihtiyacı olmayabilir. VAV sistemi her odanın ihtiyacına göre hava debisini ayarlayarak fan gücünü ve soğutma yükünü azaltır.
Bu sayede:
Elektrik tüketimi azalır
HVAC sistemlerinin ömrü uzar
İşletme maliyetleri düşer
Kullanıcı konforu artar
VAV sistemleri genellikle bina otomasyon sistemleri (BMS veya BOS) ile entegre çalışır. Bu entegrasyon sayesinde tüm HVAC sistemi merkezi olarak izlenebilir ve kontrol edilebilir.
Bina otomasyon sistemleri sayesinde:
Enerji tüketimi analiz edilir
Sistem performansı izlenir
Arızalar erken tespit edilir
Otomatik kontrol senaryoları oluşturulur
Bu durum özellikle büyük ticari binalarda önemli avantajlar sağlar.
CAV (Constant Air Volume) sistemi, sabit hava debisi prensibi ile çalışan geleneksel HVAC iklimlendirme sistemlerinden biridir. Bu sistemde ortama gönderilen hava miktarı sabit tutulur ve sıcaklık kontrolü genellikle ısıtma veya soğutma serpantinleri üzerinden gerçekleştirilir.
CAV sistemlerinde hava debisi değişmez, ancak havanın sıcaklığı değiştirilerek ortamın iklimlendirilmesi sağlanır. Bu nedenle sistem tasarımı daha basit olsa da enerji verimliliği açısından bazı durumlarda VAV sistemlerine göre daha düşük performans gösterebilir.
CAV sistemleri genellikle küçük hacimli binalarda veya sabit yük koşullarına sahip ortamlarda tercih edilir. Örneğin;
Küçük ofisler
Laboratuvarlar
Endüstriyel tesisler
Sabit sıcaklık gerektiren alanlar
bu sistemlerin kullanıldığı yerler arasında sayılabilir.
VAV ve CAV sistemleri HVAC sistemlerinde farklı çalışma prensiplerine sahiptir. En temel fark hava debisinin kontrol edilme yöntemidir.
CAV sistemlerinde hava debisi sabittir ve sıcaklık kontrolü hava sıcaklığının değiştirilmesi ile yapılır. VAV sistemlerinde ise hava debisi değişken olup ortamın ihtiyacına göre hava miktarı otomatik olarak ayarlanır.
Bu nedenle VAV sistemleri özellikle enerji verimliliği ve kullanıcı konforu açısından daha avantajlıdır.
| Özellik | VAV Sistemi | CAV Sistemi |
|---|---|---|
| Hava Debisi | Değişken | Sabit |
| Enerji Verimliliği | Yüksek | Orta |
| Konfor | Daha yüksek | Daha düşük |
| Kontrol | Otomatik ve hassas | Daha sınırlı |
Bu nedenle modern binalarda VAV sistemleri daha yaygın olarak tercih edilmektedir.
Modern binalarda VAV sistemlerinin tercih edilmesinin en önemli nedeni enerji verimliliğidir. Değişken hava debisi sayesinde yalnızca ihtiyaç duyulan kadar hava gönderilir.
Bu durum aşağıdaki avantajları sağlar:
Enerji tüketiminin azalması
HVAC sistemlerinin daha verimli çalışması
Daha iyi sıcaklık kontrolü
Daha yüksek kullanıcı konforu
Bu nedenle günümüzde alışveriş merkezleri, oteller, ofis binaları ve büyük ticari yapılarda VAV sistemleri yaygın olarak kullanılmaktadır.
VAV veya CAV sisteminiz için doğru damper motoru ve sensör seçiminde teknik destek almak ister misiniz? Uzman ekibimiz projenizi ücretsiz değerlendiriyor.
👉 Ücretsiz Teklif Al: kontrolsizin.com/damper-motoru
WhatsApp ile hızlı iletişim: 0538 244 54 42
Bu yazılar da ilginizi çekebilir:
https://www.kontrolsizin.com/0-10v-ile-4-20ma-arasindaki-fark-nedir-hangisi-tercih-edilmelidir
https://www.kontrolsizin.com/basinc-sensoru-secimi-nasil-yapilir
.png)
.png)
